Επιμέλεια: Δήμητρα Παλαιολόγου

 

Ιανουάριος

12-13 Ιανουαρίου: Σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη ατμόσφαιρα, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος (ΔΙΣ) συνεδριάζει στη Μονή Πετράκη με αντικείμενο τις αλλαγές στον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών στα σχολεία. Με ανακοινωθέν τους, οι συνοδικοί ιεράρχες δέχονται μερικές μόνο «προσθήκες, οι οποίες θα διευρύνουν το θρησκειολογικό, ιδεολογικό και πολιτιστικό πεδίο της ύλης, με σκοπό την επαύξηση της μορφωτικής αξίας και της συμβολής του στην εκπαίδευση των νέων» στο ισχύον πρόγραμμα σπουδών. Στο ανακοινωθέν της, η ΔΙΣ αναφέρει ότι το όλο θέμα έχει πολιτικοποιηθεί, αδικώντας έτσι μαθητές και διδάσκοντες, χαρακτηρίζοντας ταυτόχρονα «εσφαλμένη έως και παραπλανητική» τη «διαδιδόμενη άποψη ότι τα βιβλία του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι κατηχητικά και ομολογιακά».

Ταυτόχρονα, τονίζει ότι δεν πρέπει να επικρατούν οι «αγκυλώσεις και οι προκαταλήψεις» του παρελθόντος. Και αυτό «διότι το σχολείο δεν είναι χώρος επιβεβαίωσης καμίας πολιτικής συνθηματολογίας, τα σχολικά μαθήματα δεν μπορούν να διαχωρίζονται σε “προοδευτικά” και “συντηρητικά”, ούτε επιτρέπεται η διεξαγωγή οποιουδήποτε άτυπου δημοψηφίσματος φρονημάτων στην πλάτη των μαθητών, όπως επιχειρήθηκε με τις υποσχέσεις περί αναιτιολόγητης απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών».

Η Ιερά Σύνοδος υιοθετεί την πρόταση του Μητροπολίτη Ναυπάκτου: «Να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον στο τρέχον Πρόγραμμα Σπουδών, με τη δική του θεματική μεθοδολογία, στο οποίο όμως να γίνουν μερικές βελτιώσεις, εντάσσοντάς το στα σύγχρονα παιδευτικά δεδομένα, οπότε να εισαχθούν σε κάθε βιβλίο -όχι σε κάθε μάθημα- μερικά κεφάλαια θρησκειολογικά, ανάλογα με τη θεματολογία του βιβλίου, αφού όμως δοθεί προτεραιότητα στην Ορθόδοξη παράδοση, την οποία ακολουθεί η πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών, αλλά και να χρησιμοποιηθούν ως εφαρμογές και τα καλά στοιχεία του Νέου Προγράμματος Σπουδών».

Στο μεταξύ, λίγο αργότερα, στις 21 Ιανουαρίου, ξεκινούν οι εργασίες της Σύναξης των Ορθοδόξων Προκαθημένων στο Σαμπεζί της Γενεύης. Δεν συμμετέχει ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, κάτι που τις επόμενες ημέρες προκαλεί τριγμούς στις σχέσεις της Ελλαδικής Εκκλησίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Τον Αρχιεπίσκοπο εκπροσωπούν οι Μητροπολίτες Ηλείας, Μεσσηνίας και Περιστερίου.

 

Φεβρουάριος

Κυριαρχεί κλίμα έντασης στις σχέσεις της Ελλαδικής Εκκλησίας με το Φανάρι. Στις αρχές Φεβρουαρίου (3/2), κατά τη συνεδρίαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, για πρώτη φορά γνωστοποιούνται οι λόγοι για τους οποίους ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος δεν συμμετείχε στην Πανορθόδοξη Σύναξη στη Γενεύη. Οι λόγοι δεν είναι «προσωπικοί, όπως εγράφη στο επίσημο ανακοινωθέν (σ.σ.: της Πανορθόδοξης στη Γενεύη), αλλά προέρχονται από ενέργειες που υπονομεύουν την Εκκλησία της Ελλάδος και το κύρος της». Παράλληλα, γίνεται γνωστό ότι ο Αρχιεπίσκοπος κατέθεσε απόρρητο φάκελο στο εμπιστευτικό αρχείο της Αρχιγραμματείας της Ιεράς Συνόδου, περιγράφοντας, σύμφωνα με τις πληροφορίες, μια σειρά από ενέργειες του επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Αθήνα, Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως Αμφιλόχιου.

 

Λίγες ημέρες αργότερα, οι τόνοι ανεβαίνουν. Στις 18 Φεβρουαρίου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος δίνει στη δημοσιότητα επιστολή του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου, με την οποία ενημέρωνε το Φανάρι ότι δεν θα παρευρισκόταν στη Σύναξη των Ορθόδοξων Προκαθημένων στη Γενεύη για «προσωπικούς λόγους».

Στην επιστολή του κ.κ. Βαρθολομαίου αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Εξ αιτίας επανειλημμένων δημοσιευμάτων, σχετικώς προς το αναφερόμενον εις το Ανακοινωθέν της πρότριτα συνελθούσης εν Γενεύη Συνάξεως των Ορθοδόξων Προκαθημένων, ότι ο Μακ. Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος απουσίασεν εξ αυτής διά προσωπικούς λόγους (τους οποίους το Οικουμενικόν Πατριαρχείον σέβεται, οίοι και αν ώσι), συνοδική αποφάσει δημοσιεύεται αυτούσιον το Γράμμα της Α. Μακαριότητος προς επιβεβαίωσιν της ως άνω αναφοράς».

Και υπάρχει συνέχεια. Στις 21 Φεβρουαρίου η Αρχιεπισκοπή δημοσιοποιεί και δεύτερη (τελική) επιστολή του κ. Ιερώνυμου προς το Φανάρι, «προκειμένου να μη δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις». Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Αρχιεπισκοπής, στην τελική επιστολή προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο (ημερομηνίας 13ης Ιανουαρίου 2016) «δεν μνημονεύονται “προσωπικοί λόγοι” απουσίας του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου Β’ από τη Σύναξη, καθώς οι εν τω μεταξύ συνθήκες δεν επέτρεπαν μια τέτοια αναφορά. Αυτονόητο είναι ότι τις οριστικές θέσεις του αποστολέα τις διαμορφώνει η τελική του επιστολή και όχι κάποια ενδιάμεση».

 

Μάρτιος

Αρχές Μαρτίου και η Ελλαδική Εκκλησία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα άλλο ζήτημα, το οποίο αποτελεί (ένα ακόμη) «αγκάθι» στις σχέσεις της με την πρώην ηγεσία του υπουργείου Παιδείας. Είναι η απαγόρευση από το υπουργείο Παιδείας στις επισκέψεις μητροπολιτών στα σχολεία. Τότε ο Αρχιεπίσκοπος αναλαμβάνει προσωπικά να εκφράσει τη δυσφορία του στον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, επιδίδοντάς του και επιστολή διαμαρτυρίας.

Οπως έχει γίνει γνωστό, η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας με επικεφαλής τον Νίκο Φίλη έχει εκδώσει εγκύκλιο προς τις σχολικές μονάδες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με την οποία απαγορεύει την είσοδο σε τρίτους χωρίς την έγκριση των αρμόδιων υπηρεσιών του και τη σύμφωνη γνώμη του διευθυντή και του συλλόγου διδασκόντων, «προκειμένου να μην παρακωλύεται η εύρυθμη λειτουργία του σχολείου».

Το θέμα έρχεται στην επικαιρότητα έπειτα από τις αντιδράσεις που προκαλούνται από τις επισκέψεις του Μητροπολίτη Νέας Ιωνίας, Γαβριήλ, σε σχολεία της περιοχής όπου ποιμαίνει, αλλά και από την απαγόρευση στον Μητροπολίτη Μεσογαίας, Νικόλαο, να επισκεφθεί το 15ο Ενιαίο Λύκειο Θεσσαλονίκης.

 

Απρίλιος

Η επίσκεψη του Πάπα Φραγκίσκου και η κοινή του εμφάνιση με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο στο νησί της Λέσβου αναμφισβήτητα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά και εκκλησιαστικά γεγονότα του 2016.