Την Πάρο επισκέπτεται ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, όπου πρόκειται να παραστεί στις εργασίες επιστημονικού συνεδρίου για το ναό της Παναγίας Εκατονταπυλιανής ( 11-14 Σεπτεμβρίου). Το συνέδριο πραγματοποιείται με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 50 χρόνων από την αποκατάσταση του ναού από τον αείμνηστο καθηγητή Αναστάσιο Ορλάνδο. Ο Αρχιεπίσκοπος διετέλεσε στενός συνεργάτης του κορυφαίου αρχαιολόγου, καθώς εργάσθηκε μαζί του ως πανεπιστημιακός βοηθός στην Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία.

 

Η παράδοση για την ανέγερση

Η Παναγία Εκατονταπυλιανή ή Κατοπυλιανή είναι ένα από τα πιο σημαντικά, καλοδιατηρημένα παλαιοχριστιανικά μνημεία του τόπου μας. Όπως όλα τα ιστορικά μνημεία, οι παραδόσεις και οι θρύλοι σχετικά με την ίδρυσή του είναι πολλές: μία από αυτές θέλει ως πρώτους κτήτορες του ναού τους αυτοκράτορες, αγίους και ισαποστόλους Κωνσταντίνο και Ελένη, σε εκπλήρωση τάματος της Αγίας Ελένης, που έκανε στην Πάρο, όταν πήγαινε το 326 στην Παλαιστίνη για να βρει τον Τίμιο Σταυρό.

Η δεύτερη παράδοση δέχεται ως κτήτορα του ναού τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, που έζησε τον 6ο αιώνα. Οι έρευνες υπό την εποπτεία του ακαδημαϊκού Αναστάσιου Ορλάνδου το 1959 επαλήθευσαν την πρώτη εκδοχή, καθώς τα στοιχεία απέδειξαν την ύπαρξη ξυλόστεγης σταυρικής βασιλικής του 4ου αιώνα, η οποία καταστράφηκε πιθανότατα από πυρκαγιά.

Οι δύο παραδόσεις εμπλέκονται επειδή δύο αιώνες αργότερα ο Ιουστινιανός αποφάσισε να παρέμβει και να την ανακατασκευάσει σύμφωνα με τον κυρίαρχο αρχιτεκτονικό ρυθμό της εποχής του, με θόλους και τρούλο.

Έκτοτε, η εκκλησιά της Εκατονταπυλιανής, ανά τους αιώνες, άλλαξε και την εξωτερική μορφή της, ανάλογα με τις επιταγές των καιρών, αλλά και εξαιτίας των λεηλασιών που υπέστη, όχι μόνο ο ναός αλλά και ολόκληρη η νήσος της Πάρου κατά τη Φραγκοκρατία και την Τουρκοκρατία, ιδίως από την επιδρομή του Χαϊρεδίν Βαρβαρόσσα, το 1537.

Επίσης, ο ναός υπέστη μεγάλες ζημιές και από τους σεισμούς του 1773, όταν κατάρρευσαν ο βόρειος και ο δυτικός θόλος και μέρος του τρούλου.

Σε εκείνη τη ζοφερή κατάσταση, ευεργετική υπήρξε η οικονομική παρέμβαση του Παριανού ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας, Νικόλαου Μαυρογένη, για τη στερέωση και ανάπλαση, με προσθήκες, που όμως αλλοίωσαν την αρχική, επιβλητική μορφή του ναού, δίνοντάς του έναν πιο αιγαιοπελαγίτικο τόνο.

Όμως, το 1959, ο Ορλάνδος επέλεξε να αποκαταστήσει την πρότερη, ιουστινιάνεια μορφή του, με τις αναστηλωτικές εργασίες να περαιώνονται το 1966, προσδίδοντας στον ναό τη σημερινή του μορφή.

 

Στο εσωτερικό

Ο ναός της περιέχει μοναδικά δείγματα ορθόδοξης αρχιτεκτονικής και λατρευτικών στοιχείων: α) το κιβώριο, δηλαδή το μαρμάρινο επιστέγασμα της Αγίας Τράπεζας, του 4ου αιώνα, μοναδικό στο είδος του σε όλο τον χριστιανικό κόσμο, β) το σύνθρονο, το μικρό αμφιθέατρο στην κόγχη του ιερού Βήματος, με τον επισκοπικό θρόνο, γ) το βαπτιστήριο του 4ου αιώνα, με τη μαρμάρινη σταυρική κολυμβήθρα, το αρχαιότερο και καλύτερα διατηρημένο βαπτιστήριο σε όλη την Ορθόδοξη Ανατολή, δ) το παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου του 4ου αιώνα και ε) τον τάφο που αποδίδεται στην Οσία Θεοκτίστη, η οποία ασκήτευσε, πέθανε και ετάφη στην Εκατονταπυλιανή.

Ιδιαίτερης αξίας είναι και οι εικόνες του ναού, όπως η Παναγία η Εκατονταπυλιανή του 17ου αιώνα, η Αμόλυντη του 16ου αιώνα και η Παναγία η Δεόμενη, που χρονολογείται γύρω στο 1200 και θεωρείται η αρχαιότερη εικόνα στο Αιγαίο.

Τέλος, υπάρχει η πολύ αξιόλογη βυζαντινή συλλογή της Εκατονταπυλιανής, η οποία περιλαμβάνει εικόνες, άμφια και άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια, βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής.

Στα πλαίσια του συνεδρίου θα λειτουργεί έκθεση φωτογραφίας από τις εργασίες αποκατάστασης  του μνημείου (1959-1966). Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα της Ι. Συνόδου, με γενικό συντονιστή των εργασιών τον πρωτοπρεσβύτερο π. Θωμά Συνοδινό.

Αναλυτικά το πρόγραμμα του συνεδρίου εδώ.