Μέσα στη γαλήνη της αμερικανικής υπαίθρου, μέσα από τα δάση της πολιτείας της Νέας Υόρκης, ο δρόμος οδηγεί σε έναν τόπο πνευματικής άσκησης και προσευχής . Η Μονή του Αγίου Νεκταρίου στο Ρόσκο αποκαλύπτεται σταδιακά στον επισκέπτη της, ως μια εσωτερική μετάβαση από τον θόρυβο του κόσμου στην ησυχία της προσευχής.
Τα δέντρα, ο αέρας, η ακινησία του τοπίου σε προετοιμάζουν για κάτι βαθιά πνευματικό. Και όταν τελικά περάσεις την πύλη της μονής, όλα μοιάζουν να αλλάζουν ρυθμό. Ο χρόνος δεν μετριέται πια με ώρες, αλλά με στιγμές σιωπής και προσευχής.
Η μονή είναι καρπός της πνευματικής δράσης του Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας, ενός ανθρώπου που σφράγισε την παρουσία της Ορθοδοξίας στην Αμερική. Αναχωρώντας από το Άγιον Όρος και έχοντας μαθητεύσει κοντά στον Άγιο Ιωσήφ τον Ησυχαστή, ο Γέροντας Εφραίμ μετέφερε στον Νέο Κόσμο όχι απλώς ένα τυπικό μοναχισμού, αλλά έναν τρόπο ζωής μα βασικά χαρακτηριστικά την αδιάλειπτη προσευχή, την υπακοή και την ταπείνωση. Η ίδρυση της μονής στο Ρόσκο εντάσσεται σε αυτό το ευρύτερο πνευματικό έργο, τη δημιουργία 19 μονών 17 στις ΗΠΑ και δύο στον Καναδά, όπου η Ορθόδοξη παράδοση δεν διατηρείται μουσειακά, αλλά βιώνεται.
Σ` ένα τέτοιο πνευματικό περιβάλλον ανδρώθηκε και η μορφή του ηγουμένου της μονής, του Γέροντας Ιωσήφ, πνευματικού παιδιού του γέροντος Εφραίμ, του οποίου η πρόσφατη κοίμηση άφησε ένα αίσθημα βαθιάς συγκίνησης στους πιστούς. Ο Γέροντας Ιωσήφ υπήρξε γνήσιο τέκνο της παράδοσης αυτής, συνεχίζοντας με απλότητα και αφοσίωση το έργο που του εμπιστεύθηκε ο πνευματικός του πατέρας. Η παρουσία του στη μονή δεν ήταν επιβλητική με κοσμικούς όρους, αλλά διακριτική, σχεδόν αθόρυβη, όπως αρμόζει σε εκείνους που επιλέγουν να υπηρετούν χωρίς να προβάλλονται.
Ο Γέροντας Ιωσήφ
Όσοι τον γνώρισαν μιλούν για έναν άνθρωπο που ενσάρκωνε την ειρήνη και την αγάπη που κηρύσσει η ορθόδοξη Εκκλησία. Ο λόγος του ήταν λιτός, αλλά γεμάτος ουσία, μα η σιωπή του ακόμη πιο εύγλωττη. Με την κοίμησή του, η μονή δεν έχασε απλώς έναν ηγούμενο, αλλά έναν ζωντανό κρίκο μιας αλυσίδας που συνδέει το Άγιον Όρος με την αμερικανική γη.
Η εμπειρία του προσκυνητή στη μονή φέρει αυτή τη βαριά αλλά γλυκιά κληρονομιά. Στο καθολικό, όπου το φως των κεριών πάλλεται απαλά πάνω στις εικόνες, η αίσθηση της παρουσίας του Θεού γίνεται σχεδόν απτή. Οι ακολουθίες, ψαλμένες στα ελληνικά, διατηρούν έναν ρυθμό που δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει αλλά να οδηγήσει σε εσωτερική κάθαρση. Κάθε ήχος, κάθε κίνηση, κάθε λεπτομέρεια υπενθυμίζει ότι εδώ η ζωή έχει έναν και μόνο στόχο την ένωση με το Θεό.
Και όμως, πέρα από τη λατρευτική ζωή, αυτό που μένει πιο έντονα είναι η αίσθηση της συνέχειας. Η μονή δεν είναι ένα απομονωμένο καταφύγιο, αλλά μια ζωντανή μαρτυρία ότι η παράδοση μπορεί να ριζώσει και να ανθίσει σε κάθε τόπο, όταν υπάρχει πίστη και καθοδήγηση. Από τον Γέροντα Εφραίμ στον Γέροντα Ιωσήφ, και από εκεί στους επόμενους, η φλόγα αυτή δεν σβήνει, αλλά μεταδίδεται.
Φεύγοντας από το Ρόσκο, ο επισκέπτης δεν παίρνει μαζί του απλώς εικόνες από ένα όμορφο μοναστήρι. Παίρνει κάτι πιο δύσκολο να περιγραφεί: μια εσωτερική σιωπή, μια υπενθύμιση ότι μέσα στον θόρυβο του σύγχρονου κόσμου υπάρχει ακόμη χώρος για προσευχή, για μετάνοια, για επιστροφή. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη προσφορά της μονής, ακόμα και σε όσους, έστω και από μακριά, αναζητούν τον θεό στη ζωή τους.
