Η αναζήτηση της αρχαιότερης μητροπολιτικής έδρας στον ελλαδικό χώρο οδηγεί αναπόφευκτα όχι απλώς στη νεότερη εκκλησιαστική διοικητική δομή του 19ου αιώνα, αλλά κυρίως στις αποστολικές ρίζες της Εκκλησίας, όπως αυτές μαρτυρούνται ήδη από την εποχή των Αποστόλων Παύλου και των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη θέση κατέχει η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, η οποία θεωρείται μία από τις αρχαιότερες και ιστορικότερες εκκλησιαστικές έδρες του ελλαδικού και ευρύτερου βαλκανικού χώρου.
Η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης ιδρύεται αποστολικά, καθώς ο Απόστολος Παύλος, κατά τη δεύτερη ιεραποστολική του περιοδεία, κήρυξε στην πόλη και συγκρότησε μία από τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες της Ευρώπης. Οι δύο Επιστολές προς Θεσσαλονικείς αποτελούν ζωντανή μαρτυρία της παύλειας παρουσίας και της πνευματικής θεμελίωσης της τοπικής Εκκλησίας, γεγονός που προσδίδει στη Μητρόπολη έναν σαφή αποστολικό χαρακτήρα, μοναδικό στον ελλαδικό χώρο.
Κατά τους βυζαντινούς αιώνες, η Θεσσαλονίκη αναδεικνύεται σε δεύτερη σημαντικότερη πόλη της Αυτοκρατορίας μετά την Κωνσταντινούπολη, γεγονός που ενισχύει ακόμη περισσότερο τον εκκλησιαστικό της ρόλο. Η Μητρόπολη αποκτά ισχυρή διοικητική και πνευματική επιρροή, ενώ αναδεικνύει μεγάλες μορφές της θεολογίας και της εκκλησιαστικής ζωής, όπως ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο οποίος υπήρξε Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης και κορυφαίος εκφραστής της ησυχαστικής παραδόσεως.
Μετά την ίδρυση του νεότερου ελληνικού κράτους και την οργάνωση της Εκκλησίας της Ελλάδος τον 19ο αιώνα, οι παλαιές επισκοπές και μητροπόλεις ανασυγκροτούνται σε νέο διοικητικό πλαίσιο. Ωστόσο, η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης διατηρεί τον ιστορικό της χαρακτήρα ως μία από τις αρχαιότερες συνεχείς εκκλησιαστικές παρουσίες, με αδιάλειπτη πνευματική ζωή και ποιμαντική δράση.
Συνεπώς, ενώ ο όρος «μητρόπολη» στη σύγχρονη εκκλησιαστική διοίκηση της Ελλάδος έχει νεότερη θεσμική μορφή, η Θεσσαλονίκη ξεχωρίζει ως η αρχαιότερη αποστολική εκκλησιαστική έδρα στον ελληνικό χώρο με ιστορική συνέχεια από την παύλεια εποχή έως σήμερα. Η μακραίωνη αυτή παράδοση την καθιστά σημείο αναφοράς όχι μόνο για την Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά και για την παγκόσμια Ορθοδοξία.
