Στην ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση γίνεται λόγος για «θανάσιμα αμαρτήματα», όχι με την έννοια μιας τυπικής νομικής κατάταξης, αλλά ως σοβαρές πνευματικές καταστάσεις που αποκόπτουν τον άνθρωπο από τη χάρη του Θεού, εφόσον δεν υπάρξει ειλικρινής και θεραπευτική μετάνοια. Η διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας τονίζει ότι κάθε τέτοια πτώση, όταν παγιωθεί και δεν θεραπευθεί, γίνεται αιτία πνευματικού θανάτου, δηλαδή απομάκρυνσης από την κοινωνία με τον Θεό και απώλειας της αιώνιας μακαριότητας.
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται, σύμφωνα με την εκκλησιαστική εμπειρία και την πατερική διδασκαλία, η αίρεση, το σχίσμα, η βλασφημία, η εξωμοσία, η απόγνωση, η αυτοκτονία, η μοιχεία, κάθε μορφή παρά φύση σαρκικής αμαρτίας, η αιμομιξία, η μέθη, η ιεροσυλία, ο φόνος, η ληστεία, καθώς και κάθε βαριά, σκληρή και απάνθρωπη αδικία. Ιδιαίτερη θέση έχει η αυτοκτονία, η οποία θεωρείται ότι δεν μπορεί να θεραπευθεί με μετάνοια μετά τον θάνατο, γι’ αυτό και αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη τραγικότητα στην πνευματική ζωή της Εκκλησίας.
Η ορθόδοξη θεολογία, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζει τα αμαρτήματα αυτά με πνεύμα απόγνωσης αλλά με προοπτική θεραπείας. Ακόμη και όταν ο άνθρωπος πέσει σε βαριά αμαρτία, η Εκκλησία τον καλεί σε μετάνοια, υπενθυμίζοντας ότι η φιλανθρωπία του Θεού δεν παύει να ενεργεί μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής. Η Αγία Γραφή τονίζει ότι η παραβίαση ενός σημείου του θείου νόμου καθιστά τον άνθρωπο παραβάτη του όλου νόμου, όχι για να οδηγήσει σε απελπισία, αλλά για να αποκαλύψει τη σοβαρότητα της πνευματικής ευθύνης.
Παράλληλα, η εκκλησιαστική παράδοση κάνει διάκριση ανάμεσα στα «θανάσιμα» και τα «συγγνωστά» αμαρτήματα. Τα συγγνωστά είναι εκείνα στα οποία ο άνθρωπος πέφτει από αδυναμία, απροσεξία ή στιγμιαίο πειρασμό, όπως μια μικρή υπερβολή, ένας απρόσεκτος λόγος, ένα στιγμιαίο ψέμα ή ένας παροδικός θυμός. Αυτά, εφόσον ακολουθούνται από συναίσθηση και μετάνοια, δεν αποκόπτουν τον άνθρωπο από τη θεία χάρη, αν και παραμένουν πνευματικά επιζήμια όταν επαναλαμβάνονται και παγιώνονται ως συνήθεια.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας χρησιμοποιούν συχνά εικόνες για να περιγράψουν τη συσσώρευση μικρών αμαρτιών, τονίζοντας ότι όπως ένα βαρύ φορτίο μπορεί να οδηγήσει σε πνιγμό, έτσι και τα επαναλαμβανόμενα μικρά σφάλματα βαραίνουν την ψυχή. Αντίστοιχα, η ευαγγελική παραβολή του πλουσίου υπενθυμίζει ότι η αδιαφορία για την αρετή και τον Θεό, ακόμη και χωρίς εμφανείς βαριές πράξεις κακίας, μπορεί να οδηγήσει σε πνευματική απομάκρυνση.
Κεντρικό στοιχείο της ορθόδοξης διδασκαλίας παραμένει ότι ούτε το πλήθος των αμαρτιών ούτε η βαρύτητά τους υπερισχύουν της θείας ευσπλαχνίας, εφόσον υπάρχει ειλικρινής μετάνοια. Ο άνθρωπος καλείται να φυλάσσει την καρδιά του από πονηρούς λογισμούς και να καλλιεργεί την πνευματική εγρήγορση, διότι η αμαρτία ξεκινά συχνά από την εσωτερική συγκατάθεση και όχι μόνο από την εξωτερική πράξη.
Έτσι, η εκκλησιαστική παράδοση δεν προσεγγίζει την αμαρτία ως αδιέξοδο, αλλά ως ασθένεια που θεραπεύεται μέσα από τη μετάνοια, την προσευχή και τη χάρη του Θεού. Το κέντρο της πνευματικής ζωής δεν είναι ο φόβος της καταδίκης, αλλά η δυνατότητα επιστροφής του ανθρώπου στην κοινωνία με τον Θεό, όσο βαριά κι αν είναι η πτώση του.
