Του Χρήστου Γ. Κτενά

 

Πώς καταγράφεται η θρησκευτική πίστη στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη σήμερα, ένα τέταρτο του αιώνα μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ; Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον αυτό ερώτημα προσπαθεί να απαντήσει μια έρευνα του αμερικανικού ινστιτούτου Pew, η οποία κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες. Η συγκεκριμένη περιοχή άλλωστε είναι ένας ιδιαίτερος χώρος, καθώς κυριαρχείται μεν από την Ορθοδοξία (που επικρατεί σε Ρωσία, Ελλάδα, Γεωργία, Αρμενία, Σερβία, Ρουμανία, Ουκρανία, Βουλγαρία, Λευκορωσία και Αρμενία), αλλά έχει και έναν ισχυρό καθολικό άξονα (Πολωνία, Κροατία, Λιθουανία και Ουγγαρία), ενώ υπάρχουν και τρεις χώρες με θρησκευτική ποικιλότητα (Εσθονία, Βοσνία, Λετονία) με την Τσεχία να πρωτεύει -πάντα σύμφωνα με το τι δήλωσαν οι πολίτες της- στη μη ιδιαίτερη συσχέτιση με κάποια θρησκεία.

Το πρώτο λοιπόν και κρίσιμο στοιχείο της έρευνας του Pew είναι πως η θρησκευτική πίστη εμφανίζεται να επιστρέφει, καθώς στην πλειονότητα των χωρών οι πολίτες δηλώνουν πως είναι πιο θρησκευόμενοι από ό,τι τις δεκαετίες 1970-80, δηλαδή τα χρόνια πριν από την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ (πίνακας 1). Ειδικότερα, αυτό το κύμα επιστροφής στη θρησκευτική πίστη εντοπίζεται κυρίως στις ορθόδοξες χώρες της τέως ΕΣΣΔ και ειδικά σε Γεωργία, Ουκρανία, Ρωσία, Αρμενία και Λευκορωσία. Αντίθετα, αρκετές παραδοσιακά καθολικές χώρες (Πολωνία, Τσεχία) δείχνουν ύφεση θρησκευτικότητας, κάτι που εξηγείται εν μέρει από το ότι και στα χρόνια των κομμουνιστικών καθεστώτων εκεί υπήρχε έντονη δράση της Καθολικής Εκκλησίας, άρα δεν υπήρξε το «κενό» που παρατηρήθηκε στην τέως ΕΣΣΔ. Τέλος, ύφεση θρησκευτικότητας καταγράφεται και στην Ελλάδα, που όμως αποτελεί εξαίρεση στο όλο δείγμα, καθώς δεν έχει περάσει το τεράστιο σοκ πολιτικής και κοινωνικής αλλαγής που έζησε η Ανατολική Ευρώπη τις προηγούμενες δεκαετίες.