Στην πατερική εμπειρία της Εκκλησίας, ο ασκητισμός δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με την απομάκρυνση από τον κόσμο, αλλά αποτελεί τρόπο ζωής εν Χριστώ, ο οποίος μπορεί να βιωθεί τόσο στην έρημο όσο και μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα. Οι άγιοι Πατέρες διδάσκουν ότι η ουσία της ασκήσεως βρίσκεται στην κάθαρση της καρδιάς και στη συνεχή μνήμη του Θεού.
Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος επισημαίνει ότι η πνευματική ζωή αρχίζει με τη νήψη και την προσοχή των λογισμών, όπου ο άνθρωπος καλείται να διακρίνει το θέλημα του Θεού μέσα στην καθημερινότητα. Ο αγώνας αυτός δεν είναι εξωτερικός, αλλά βαθιά εσωτερικός, καθώς η καρδιά γίνεται πεδίο πνευματικής πάλης και μεταμορφώσεως.
Κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, η αρετή δεν είναι απλώς ηθική στάση, αλλά δυναμική πορεία προς τη θέωση, η οποία πραγματοποιείται μέσω της αγάπης προς τον Θεό και τον πλησίον. Ο κόσμος δεν απορρίπτεται, αλλά προσλαμβάνεται και μεταμορφώνεται μέσα στο φως της θείας χάριτος.
Σε αυτή την προοπτική, οι «ασκητές μέσα στον κόσμο» είναι εκείνοι που ζουν με πνεύμα μετανοίας, ταπεινώσεως και αδιαλείπτου προσευχής, μετατρέποντας τις καθημερινές μέριμνες σε ευκαιρίες κοινωνίας με τον Θεό. Η εργασία, οι σχέσεις και οι δοκιμασίες γίνονται τόποι πνευματικού αγώνα και καθάρσεως.
Όπως διδάσκει η πατερική παράδοση, η αληθινή άσκηση δεν είναι φυγή από τον κόσμο, αλλά υπέρβασή του μέσω της χάριτος. Ο άνθρωπος καλείται να γίνει «ναός του Αγίου Πνεύματος», όπου η καρδιά του καθίσταται κατοικητήριο της θείας παρουσίας.
Έτσι, η ορθόδοξη ασκητική ζωή αποκαλύπτει ότι η αγιότητα δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένο τόπο ή τρόπο ζωής, αλλά αποτελεί καρπό της σχέσεως του ανθρώπου με τον Θεό, η οποία μπορεί να βιωθεί και μέσα στον κόσμο ως διαρκής πορεία μεταμορφώσεως και θεώσεως.
