Μια Παγκόσμια Πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Με πρόταση του Οικουμενικού Πατριαρχείου μας, επί του μακαριστού Πατριάρχου Δημητρίου το 1989, η 1η Σεπτεμβρίου, καθιερώθηκε από όλες τις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες ως η ημέρα που καλούμε τους απανταχού τριακόσια εκατομμύρια Ορθόδοξους πιστούς του πλανήτη μας, αλλά και τον υπόλοιπο πληθυσμό της Γης, να προσευχηθούμε στον Ύψιστο Δημιουργό μας για τη προστασία του Περιβάλλοντος και της όλης Δημιουργίας του Θεού. Καλούμαστε να συνειδητοποιήσουμε τις ηθικές μας ευθύνες για την προστασία του Πλανήτη μας, του Περιβάλλοντος, της ζωής μας, του μέλλοντος των παιδιών μας και της ίδιας της επιβίωσής μας.
Οι Σύγχρονες Απειλές: Από το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου στην Κλιματική Κρίση
Ένα από τα απειλητικότερα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω των καυσαερίων των εργοστασίων, των αυτοκινήτων και κάθε μηχανικού μέσου. Η χρήση δηλαδή ορυκτών καυσίμων. Αυτά αποτελούν, σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες, τα αίτια της όξινης βροχής και πολλών άλλων επιβλαβών συνεπειών που δεν είναι ακόμη ορατές. Ολέθριες μπορούν επίσης να αποβούν μακροχρόνια οι συνέπειες της «τρύπας του όζοντος», η οποία προκαλεί νέα καρκινογόνα νοσήματα και άλλα βλαβερά φαινόμενα μέσω της καταστροφής της φυσικής προστασίας από τις ακτίνες του ήλιου.
Τα δύο παραπάνω προβλήματα οδηγούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, στη σταδιακή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του Πλανήτη μας και σε ξαφνικές, ακραίες κλιματολογικές αλλαγές με ολέθριες καταστροφές, όπως συνέβη πρόσφατα στο Νεπάλ. Αν συνεχίσουμε να αυξάνουμε τους διάφορους ρύπους, ο πλανήτης μας θα εξελιχθεί σε ένα θερμοκήπιο χωρίς εξαερισμό, όπου η συνεχιζόμενη θέρμανση θα οδηγήσει σε μαρασμό και θάνατο. Ήδη οι ανεξέλεγκτοι ρύποι της εποχής μας έχουν οδηγήσει σε μεγάλο βαθμό στη ρύπανση των υδάτων. Η απόθεση των αποβλήτων σε θάλασσες και ποτάμια ήταν η μεγάλη μας αμαρτία την ώρα που νομίζαμε ότι φθάσαμε στον Ουρανό με τη Βιομηχανική Επανάσταση. Οι Ωκεανοί ως οι πνεύμονες του Πλανήτη μας που απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και απελευθερώνουν οξυγόνο άρχισαν να δυσλειτουργούν όπως συμβαίνει σε ένα που καπνίζει υπερβολικά και αναπτύσσει καρκίνο στους πνεύμονες του.
Οι Λύσεις της Σωτηρίας: Καθαρές μη ρυπογόνες Πηγές Ενέργειας και Αναδάσωση
Μόνο με μη ρυπογόνες πηγές ενέργειας μπορούμε να ανταπεξέλθουμε στο πρόβλημα της καταστροφής, χρησιμοποιώντας το νερό, τον αέρα και τον ήλιο. Οι πηγές ενέργειας που είναι ρυπογόνες πρέπει να καταργηθούν. Η αναδάσωση και η προστασία των δασών και των Ωκεανών συμβάλλουν στη φυσική απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα από τη μεγάλη ποσότητα ρύπων, ενώ ταυτόχρονα εκπέμπουν οξυγόνο. Δυστυχώς, με την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, οι καταστροφικές φωτιές των δασών αυξάνονται και η διάθεση για αναδάσωση δεν είναι η αναμενόμενη.
Γι’ αυτό, οι πρωτοβουλίες για την αναδάσωση όλων των τελευταίων καμένων περιοχών πρέπει να στηριχθούν απ’ όλους μας και να καταστούν προσωπική ευθύνη του καθενός. Το ίδιο δυστυχώς συμβαίνει και με τη συνεχή μόλυνση των ωκεανών μας, λόγω της απουσίας, ακόμη, ενός ισχυρού, διεθνούς και δεσμευτικού νομικού πλαισίου για την προστασία τους.
Εκκλησία, ΟΗΕ και Νεολαία: Συμμαχία Ελπίδας ενάντια στην Κλιματική Αλλαγή
Η ιστορική πλέον απόφαση της Ορθοδόξου Εκκλησίας στις εργασίες της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη το 2016 για την προστασία του Περιβάλλοντος, μπορεί να καταστεί περισσότερο σημαντική όταν ξεκινήσει η συνεργασία σε όλα τα επίπεδα της ζωής των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Χρειαζόμαστε πρωτοβουλίες και προγράμματα για να προστατευθεί η Ανθρωπότητα και ο Πλανήτης μας από τις υφιστάμενες οικολογικές καταστροφές και τους κινδύνους της αυτοκαταστροφής. Οι αρχηγοί μας ομιλούν συνέχεια για το οικολογικό πρόβλημα, χωρίς όμως να προχωρούμε σε επίπεδο κάθε ενορίας για οικολογικές πρωτοβουλίες και οικολογικές δράσεις με τη συμμετοχή όλων μας.
Η Ανθρωπότητα αναμένει ακόμη με πολλή αγωνία την υλοποίηση της ιστορικής συμφωνίας του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή που επιτεύχθηκε στο Παρίσι το 2015 (COP21) με τη συμμετοχή 196 Κρατών. Οι καθημερινές οικολογικές διαμαρτυρίες, οι πορείες και οι αγωνίες των παιδιών και της νεολαίας μας δίνουν βάσιμες ελπίδες για δυναμικές αποφάσεις, με την υιοθέτηση οικολογικών νομοθεσιών σε διεθνές και εθνικό επίπεδο για την εφαρμογή της Παγκόσμιας Συμφωνίας του Παρισιού. Δυστυχώς λόγω των πολέμων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, τεράστια κονδύλια σπαταλούνται για στρατιωτικές δαπάνες και για την υλοποίηση της Συμφωνίας του Παρισιού, βλέπουμε να γίνονται προτάσεις για νομοθεσίες για να μη εφαρμοσθεί, με το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν τα απαραίτητα οικονομικά κονδύλια. Συνέχεια αυξάνονται τα ποσά χρημάτων για να σκοτώνουμε ανθρώπους και ταυτόχρονα μειώνονται τα κονδύλια για να προστατέψουμε την επιβίωση της Ανθρωπότητας και του Πλανήτη μας.
Ο Άνθρωπος ως Οικονόμος της Κτίσεως: Η Βιβλική Εντολή της Γενέσεως
Σταδιακά, η 1η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί πλέον ως ημέρα προσευχών από όλους τους Χριστιανούς, ώστε να προσευχόμαστε να μας βοηθά ο Θεός να προστατεύουμε το Περιβάλλον και την όλη Δημιουργία Του. Όσα δεν κατάφεραν να καταστρέψουν οι άνθρωποι για χιλιάδες χρόνια, το πέτυχαν οι γενιές των τελευταίων δεκαετιών. Ο κίνδυνος να μετατραπεί ο Πλανήτης μας σε ένα επικίνδυνο θερμοκήπιο χωρίς εξαερισμό αποτελεί πλέον ορατή απειλή για όλους μας. Λίγο απέχουμε από το ενδεχόμενο του αργού θανάτου, όπως τα φυτά του κλειστού θερμοκηπίου που σταδιακά μαραίνονται, ξηραίνονται και πεθαίνουν.
Μόνο όταν ο άνθρωπος αποδεχθεί τη διδασκαλία της Εκκλησίας μας, ότι ο Δημιουργός των πάντων είναι ο Θεός, μπορεί να αγαπήσει την όλη Δημιουργία και να την προστατεύσει. Ο άνθρωπος, ως η κορωνίδα της Δημιουργίας του Θεού, έχει μια ξεχωριστή θέση στον Πλανήτη μας. Καλείται από τον Θεό να συνεχίσει το έργο της θείας Δημιουργίας και ταυτόχρονα να την περιποιείται· δηλαδή να την φροντίζει, να την προστατεύει, να την προάγει και να εργάζεται για την επιβίωσή της. Έτσι ο Θεός, στο πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής, τη Γένεση, καλεί τον πρώτο άνθρωπο, τον Αδάμ, να δώσει ονόματα στα ζώα και στα πτηνά. Αυτή η συμβολική βιβλική αναφορά δείχνει ακριβώς τις ευθύνες μας για την προστασία της φύσης.
Το Οικολογικό Πρόβλημα ως «Λόγος του Οίκου» του Θεού
Για να σεβαστούμε φυσικά τη δημιουργία του Θεού, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι τα πάντα μέσα στον κόσμο ανήκουν στον Θεό που τα δημιούργησε. Κατά συνέπεια, εμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε σε καμία περίπτωση οι ιδιοκτήτες της, αλλά οι εντολοδόχοι και οι διαχειριστές Του. Έτσι δημιουργείται στη σχέση μας με τη φύση ένα δέος και ένας βαθύς σεβασμός. Συνειδητοποιούμε ότι έχουμε να επιτελέσουμε έναν σοβαρό και υπεύθυνο ρόλο για την προστασία του Περιβάλλοντος, που σχετίζεται άμεσα με τον πρέποντα σεβασμό που οφείλουμε όλοι προς τον Δημιουργό μας.
Για τον λόγο αυτό, το Οικολογικό Πρόβλημα σχετίζεται άμεσα με τον «λόγο του Οίκου» του Θεού (οίκος – λογική). Έτσι η όλη Δημιουργία, το Περιβάλλον, ο Πλανήτης μας και οτιδήποτε υπάρχει σε αυτόν, είναι ο ευρύτερος οίκος του Θεού. Ο άνθρωπος, ως αναπόσπαστο μέρος αυτού του οίκου, πρέπει να προστατεύει με κάθε τρόπο την αξιοπρέπειά του και τα ανθρώπινα δικαιώματά του, όπως και κάθε άλλο μέρος της Δημιουργίας. Κατόπιν αυτού, εκδηλώνουμε τον ιδιαίτερο σεβασμό μας στο Πρόσωπο του Τριαδικού Θεού, του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
Σε καμία περίπτωση ο άνθρωπος δεν πρέπει να δημιουργεί αντίθεση ή αντιπαράθεση με το Περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει. Δεν πρέπει να πέσουμε ξανά θύματα της αλαζονείας των περασμένων αιώνων, της αποικιοκρατίας και της ξέφρενης βιομηχανικής επανάστασης, όπου πολλοί είδαν τη φύση ως εχθρό που έπρεπε να λεηλατήσουν, να κατακτήσουν και να βιάσουν βάναυσα, μετατρέποντας την, με το ολοκαύτωμα των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, σε ένα απέραντο νεκροταφείο για το οποίο ακόμη θρηνούμε με πόνο ψυχής.
Οργανική Σχέση, Κοινωνική Δικαιοσύνη και Ανθρώπινα Δικαιώματα
Η χριστιανική διδασκαλία προσεγγίζει τη σχέση των ανθρώπων με τη φύση σε μια προοπτική όπου διασώζεται η συμφιλίωση και η συνύπαρξη. Η Εκκλησία μας δεν βλέπει το Περιβάλλον ως αντίπαλο, αλλά ως μια πραγματικότητα με την οποία έχουμε οργανική σχέση και στην οποία ανήκουμε και οι ίδιοι. Συνειδητοποιούμε ότι προστατεύοντας τη Φύση προστατεύουμε τους εαυτούς μας και εξασφαλίζουμε την ασφαλή πορεία της επιβίωσής μας.
Πρέπει όλοι μας, ως Χριστιανοί που ακολουθούμε τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, να ανταποκριθούμε στις μεγάλες οικολογικές μας ευθύνες για να σώσουμε τον Πλανήτη μας. Αυτή η μεγάλη, ειρηνική μάχη ξεκινά από τον βαθμό που είμαστε προετοιμασμένοι να αγωνιστούμε με σθένος για την επικράτηση της δικαιοσύνης στον κόσμο, ως το μόνο μέσο που θα μας οδηγήσει στην πραγματική ειρήνη του Θεού. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπου έχουμε εμπόλεμες συγκρούσεις, κοινωνικές αδικίες και απουσία δημοκρατικών θεσμών, είναι ένα καθοριστικό βήμα. Η συμφιλίωση των ανθρώπων και η ειρηνική συνύπαρξη των λαών ξεκινά από την εφαρμογή της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η «Γιορτή της Κτίσεως» (Feast of Creation) και το Παγκόσμιο Χρέος για Οικολογική Μετάνοια
Εν κατακλείδι, καθίσταται πλέον σαφές ότι η σωτηρία του Περιβάλλοντος απαιτεί από όλους μας μια ειλικρινή οικολογική μετάνοια. Οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε τις οικολογικές μας αμαρτίες, καθώς οι περιβαλλοντικές καταστροφές είναι το άμεσο αποτέλεσμα των αρνητικών μας οικολογικών δραστηριοτήτων. Σε αυτή την πνευματική και πρακτική αφύπνιση, η χριστιανική οικουμένη συμπορεύεται δυναμικά μέσα από τον θεσμό της «Εποχής της Κτίσεως» (Season of Creation). Η περίοδος αυτή ξεκινά την 1η Σεπτεμβρίου με τη «Γιορτή της Κτίσεως» (Feast of Creation), μια κορυφαία πρωτοβουλία που αγκαλιάζεται από εκατομμύρια πιστούς παγκοσμίως και στην οποία έχω την τιμή να διακονώ ως μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής (Advisory Committee).
Παράλληλα, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (WCC) αναλαμβάνει μια ιστορική πρωτοβουλία, κηρύσσοντας τη «Δεκαετία για την Κλιματική Δικαιοσύνη και την Οικολογική Μετάνοια». Η παγκόσμια αυτή εκστρατεία συντονίζεται από την Επιτροπή για την Κλιματική Δικαιοσύνη και την Αειφόρο Ανάπτυξη του ΠΣΕ (Commission for Climate Justice and Sustainable Development), στην οποία έχω την ύψιστη ευθύνη και ευλογία να συμμετέχω ενεργά ως ένας από τους Commissioners. Μέσα από αυτόν τον θεσμικό ρόλο, ενώνουμε τη φωνή μας με τον Οικουμενικό μας Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, ο οποίος διακηρύσσει αδιαλείπτως ότι «η καταστροφή της κτίσεως είναι αδίκημα κατά του Δημιουργού», καθώς και με τον Πάπα Λέων, τους Αγγλικανούς, τους Λουθηρανούς κι όλους τους Χριστιανούς και όλες τις θρησκείες του κόσμου που ζητούν δικαιοσύνη και προστασία του Πλανήτη μας και των θυμάτων των προβλημάτων της κλιματικής Αλλαγής.
Την ίδια στιγμή, η διπλωματία και η επιστήμη κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποιεί ότι «ένας κόσμος σε κλιματικό χάος δεν μπορεί να είναι ένας κόσμος σε ειρήνη», ενώ η Γραμματεία του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) καλεί σε άμεση δράση, επιβεβαιώνοντας τις θέσεις Νομπελιστών επιστημόνων όπως ο William Nordhaus. Η 1η Σεπτεμβρίου μας καλεί να συντονιστούμε με αυτό το παγκόσμιο εκκλησιαστικό και διεθνές προσκλητήριο, να αλλάξουμε καθημερινό τρόπο ζωής και να συμμετέχουμε ενεργά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που απειλούν το Περιβάλλον, για να προστατευθεί, τελικά, ο πλανήτης μας και η ίδια η ανθρωπότητα.
