«Έλεγαν περί του αββά Μακαρίου του μεγάλου, ότι έγινε καθώς είναι γραμμένον, θεός επίγειος˙ ότι καθώς είναι ο Θεός να σκεπάζη τον κόσμον, έτσι έγινεν ο αββάς Μακάριος σκεπάζων τα ελαττώματα, τα οποία έβλεπεν ωσάν να μη βλέπη και τα οποία ήκουεν ωσάν να μη ακούη» (Από το Γεροντικό).
Από τους μεγαλύτερους αββάδες του Γεροντικού ο όσιος Μακάριος ο μεγάλος (4ος αι.), μας άφησε αρκετά λόγια και περιστατικά στο βιβλίο του Γεροντικού, (41 μικρά κεφάλαια), μολονότι, καθώς σημειώνουν οι επιστήμονες ερευνητές, δεν είναι καταγραφές του ίδιου. Το αρχικό μας λοιπόν μικρό κεφάλαιο αναφέρεται στη γενική περί αυτού εκτίμηση των ανθρώπων, μοναχών και λαΪκών, ότι όλοι τον θεωρούσαν ως «θεό επίγειο», όχι βεβαίως με μία ειδωλολατρικού τύπου κατανόηση του όρου, αλλά με τη βαθιά χριστιανική. Και τι σημαίνει αυτό; Ότι ενεργοποίησε στο ανώτερο δυνατό τα στοιχεία του εικονισμού του Θεού που Εκείνος έβαλε στον άνθρωπο – «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού» δημιουργημένος ο άνθρωπος – ώστε το «κατ’ εικόνα» σ’ αυτόν να γίνει όντως και «καθ’ ομοίωσιν». Ο άγιος Μακάριος δηλαδή κατέθεσε καθ’ ολοκληρίαν τον εαυτό του στην πίστη του Χριστού και της Εκκλησίας, που σημαίνει ότι αγωνίστηκε «εξ όλης της ψυχής, της καρδίας, της διανοίας, της ισχύος» να αγαπήσει Κύριο τον Θεό του, οπότε έφτασε χάριτι Θεού να ζει ήδη από τον κόσμο αυτόν ό,τι ο Κύριος επαγγέλθηκε: να είναι ένας άλλος Χριστός, ένα δικό Του κατοικητήριο, μία φανέρωση της Βασιλείας του Θεού και μέσα απ’ αυτόν.
Το μικρό κεφάλαιο όμως προσδιορίζει πιο συγκεκριμένα το περιεχόμενο της «θεότητάς» του. Έγινε «θεός επίγειος» ο μεγάλος αββάς, γιατί γέμισε και από αγάπη προς τον άνθρωπο προεκτείνοντας τη ζωή του Δημιουργού του. «Ο Θεός αγάπη εστί» κατά τον Ευαγγελικό λόγο, αγάπη λοιπόν και ο όσιος. Αγάπη που αγκάλιαζε τον κάθε συνάνθρωπό του, φίλο ή εχθρό, με ετοιμότητα θυσίας του εαυτού του για χάρη του. Συμμετοχή έτσι στον Σταυρό του Κυρίου ήταν η ζωή του, όπως το ζητάει ο ίδιος ο Κύριος: «αγαπάτε αλλήλους, καθώς ηγάπησα υμάς», κι όπως το σημειώνει ο μέγας Παύλος: «Χριστώ συνεσταύρωμαι. Ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός».
Λοιπόν, ό,τι έκανε και κάνει ο Θεός μας, «ο Οποίος βρέχει επί πονηρούς και αγαθούς και ανατέλλει τον ήλιο Του επί δικαίους και αδίκους», αυτό ήταν και η ζωή του αγίου Μακαρίου. Με τον μεγάλο πνευματικό του αγώνα πάνω στην τήρηση των αγίων εντολών του Χριστού, καθάρισε την καρδιά του, βίωνε την ενέργεια της αγάπης του Κυρίου κι έγινε ένας δεύτερος Θεός που σκέπαζε τους πάντες και τα πάντα. Έβλεπε την αμαρτία και τα σφάλματα κι ήταν σαν να μην τα έβλεπε. Άκουγε τα άσχημα κι ήταν σαν να μην τα άκουγε. Διότι έβλεπε και άκουγε «τα μη βλεπόμενα και τα μη ακουόμενα», δηλαδή το φως του Θεού που περιβάλλει κάθε άνθρωπο «ερχόμενον εις τον κόσμον». Ήξερε την επιστήμη των λογισμών και γι’ αυτό επικέντρωνε στο βάθος και στον κρυμμένο Χριστό που βρίσκεται πίσω από κάθε άνθρωπο. Ο απόστολος Παύλος δεν είναι πάλι εκείνος που μας αποκαλύπτει με μοναδικό τρόπο το πώς βίωνε την πνευματική αυτήν πραγματικότητα; «Συ τις ει ο κρίνων αλλότριον οικέτην;» «Ποιος είσαι εσύ που κρίνεις ξένο δούλο;» θέτει αυστηρά το ερώτημα. «Αν στέκεται σωστά ο άνθρωπος ή όχι είναι κάτι που αναφέρεται στον δικό του Κύριο. Και μάλιστα, να ξέρετε: ο παντοδύναμος Θεός που τον αγαπάει θα τον σηκώσει από την όποια πτώση του». Τον Χριστό βλέπουμε στον συνάνθρωπο, χωρίς να το «παίζουμε» θεοί για να τον κρίνουμε – αυτό είναι ευθύνη και «δουλειά» του Χριστού.
Ποιος άνθρωπος, όποιας πνευματικής καταστάσεως, δεν θα συγκινείτο ερχόμενος σ’ επαφή με έναν τέτοιο χαριτωμένο άνθρωπο; Γιατί ήταν σαν να στέκεται ενώπιον του ίδιου του Σταυρού του Κυρίου. Για να πει όμως και κάτι άλλο σημαντικό ο άγιος Μακάριος αλλού στα αποφθέγματά του: «Εάν ενθυμηθώμεν τα κακά, τα οποία μας προξενούν οι άνθρωποι, καταργούμεν την δύναμιν της ενθυμήσεως του Θεού». Μην ασχολείσαι δηλαδή με τους άλλους, με τις αμαρτίες και τα σφάλματά τους. Την ώρα που θα το κάνεις, ήδη έχεις αρχίσει τη δική σου αμαρτία, γιατί ξεφεύγεις από τη μνήμη του Θεού και το πένθος για τα δικά σου αμαρτήματα. «Μην αφήνουμε τον δικό μας νεκρό για να κλάψουμε για ξένο νεκρό» (αββάς Γεροντικού). «Εγώ δεν αφήνω ούτε μία σκέψη μνησικακίας μέσα μου, ούτε μία σκέψη εγωισμού, μη βρει παράθυρο ο σατανάς. Το παράθυρο είναι το δικαίωμα. Όταν απομακρύνεσαι απ’ τον Θεό, κινδυνεύεις, γιατί σε βρίσκει «σκέτον» ο σατανάς και κυριαρχεί επάνω σου. Ακούστε κι εμένανε, που έχω λίγη πείρα σ’ αυτά» (Όσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης).
