Στη σημερινή εποχή της έντονης κινητικότητας, των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων και της ανάπτυξης παγκόσμιων δικτύων, η διασπορά αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο με καθοριστική επιρροή στις διεθνείς εξελίξεις. Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να διαθέτει μια πολυπληθή και δυναμική ομογένεια, με διαχρονική παρουσία σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Σε αυτή τη μακραίωνη ιστορική διαδρομή, ο ρόλος της εκκλησίας υπήρξε και παραμένει κομβικός. Ως πυλώνας του ελληνισμού, η εκκλησία αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους συνεκτικούς δεσμούς των Ελλήνων του εξωτερικού, διαφυλάσσοντας τη σύνδεσή τους με την πατρίδα, τη γλώσσα, την ιστορία και την πολιτισμική τους ταυτότητα.
Η ιστορική πορεία του ελληνισμού, εντός και εκτός εθνικών συνόρων, αναδεικνύει τον άρρηκτο δεσμό της εκκλησίας με το έθνος. Από την περίοδο της τουρκοκρατίας και την ελληνική επανάσταση έως τη σύγχρονη εποχή, η συμβολή της εκκλησίας υπήρξε αδιάλειπτη και πολυδιάστατη, άμεσα συνδεδεμένη με τη διαφύλαξη της εθνικής συνείδησης και της συλλογικής μνήμης. Οι μητροπόλεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία και Ευρώπη, μέσα από το εκτεταμένο δίκτυο των ενοριών τους, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο όχι μόνο στη διατήρηση της παράδοσης και των δεσμών των Αποδήμων με τις ιστορικές και πολιτισμικές ρίζες τους, αλλά και στην προβολή του ελληνικού πολιτισμού και την υποστήριξη των εθνικών μας θέσεων. Παράλληλα, αποτελούν πολύτιμους διαύλους επικοινωνίας και συνεργασίας με τις κοινωνίες και τους θεσμούς των χωρών υποδοχής, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Ελλάδας.
Όπως είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω και προσωπικά, κατά τις επισκέψεις μου σε ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού, οι ανά τον κόσμο ενορίες επιτελούν ένα ανεκτίμητο ποιμαντικό, φιλανθρωπικό και εκπαιδευτικό έργο. Πέρα από την πνευματική τους αποστολή, αποτελούν ζωντανές κυψέλες ελληνικής παιδείας και πολιτισμού. Στηρίζουν τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, ενισχύουν τα δίκτυα των ελληνικών σχολείων και λειτουργούν ως σημεία συνάντησης και συνεργασίας των φορέων της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης. Με συνέπεια και αφοσίωση, συνεισφέρουν στην καλλιέργεια της ελληνομάθειας και του ελληνικού πολιτισμού και στη διατήρηση της ελληνορθόδοξης ταυτότητας και παράδοσης. Οι εκκλησιαστικές κοινότητες, δεν είναι απλώς χώροι λατρείας και προσευχής. Είναι ζωντανοί πυρήνες συλλογικής μνήμης, κοινωνικής συνοχής και πολιτισμικής αναφοράς, μέσα από τους οποίους οι απόδημοι διαφυλάσσουν και μεταλαμπαδεύουν την ταυτότητά τους στις επόμενες γενιές.
Η ενίσχυση των δεσμών με τους Έλληνες της διασποράς, η καλλιέργεια ουσιαστικής και αμφίδρομης επικοινωνίας μαζί τους και η ενδυνάμωση της ελληνικής παρουσίας ανά τον κόσμο αποτελούν σταθερές προτεραιότητες του Υπουργείου Εξωτερικών. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη διατήρηση και περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων με τους εκκλησιαστικούς θεσμούς της Ορθοδοξίας, αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό τους ρόλο ως συνεκτικού κρίκου μεταξύ μητροπολιτικού κέντρου και ομογένειας. Μεριμνούμε για την προώθηση και υποστήριξη των εκκλησιαστικών θεμάτων που αφορούν τους Έλληνες του εξωτερικού, καθώς και την ενίσχυση πρωτοβουλιών που αναπτύσσουν τους δεσμούς των αποδήμων με την Ορθοδοξία, ως θεμελιώδες πνευματικό και πολιτισμικό στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας. Αναπτύσσουμε σειρά προγραμμάτων που περιλαμβάνουν τη χορήγηση υποτροφιών, εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές ανταλλαγές, μαθήματα ελληνικής γλώσσας, καθώς και άλλες δράσεις εκπαιδευτικού και πολιτιστικού χαρακτήρα. Υποστηρίζουμε πρωτοβουλίες για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας στις θεολογικές σχολές ξένων πανεπιστημίων, ενισχύοντας τη σύνδεση της ορθόδοξης θεολογικής παράδοσης με την ελληνική γλώσσα και παιδεία.
Ξεχωριστή θέση μεταξύ των πρωτοβουλιών αυτών κατέχει η διευρυμένη συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Πατριαρχείου Αντιοχείας, στο Balamand του Λιβάνου, με αιχμή την αναβίωση του προγράμματος ενίσχυσης της ελληνομάθειας στη Θεολογική Σχολή «Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός». Το πρόγραμμα, που ξεκίνησε κατά το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023, παρουσιάζει έκτοτε σταθερά αυξανόμενη δυναμική, επιβεβαιώνοντας τη σημασία και την απήχηση των εκπαιδευτικών συνεργασιών ως μέσων ενίσχυσης των δεσμών με τον ελληνισμό της ευρύτερης περιοχής.
Η Ελλάδα αποδίδει, επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα Ελληνορθόδοξα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, εκφράζοντας έμπρακτα την αλληλεγγύη και τη στήριξή της προς τις χριστιανικές κοινότητες της περιοχής. Στο πλαίσιο αυτό, θέτει σε υψηλή προτεραιότητα τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων τους και εκφράζει έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, καταδικάζοντας απερίφραστα κάθε ενέργεια θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, όπως στην περίπτωση της πρόσφατης αποτρόπαιης τρομοκρατικής επίθεσης κατά της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Καράκ της Ιορδανίας.
Οι πρωτοβουλίες αυτές αντανακλούν τη σύγχρονη αντίληψη του Υπουργείου Εξωτερικών για μία δυναμική, εξωστρεφή και δημιουργική διασπορά. Μία διασπορά που δεν περιορίζεται μόνο στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης αλλά αποτελεί ενεργό συνομιλητή και πολύτιμο εταίρο της Ελλάδας στη διαμόρφωση του διεθνούς αποτυπώματος. Σε αυτή την προσπάθεια, η εκκλησιαστική παρουσία στον ελληνισμό της διασποράς δεν αποτελεί μόνο παρακαταθήκη του παρελθόντος, αλλά και σημαντικό κεφάλαιο για το μέλλον. Η αξιοποίηση της ιστορικής της διαδρομής σε συνδυασμό με τις πρωτοβουλίες της ελληνικής πολιτείας μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τη διεθνή παρουσία της χώρας και να αναδείξει τον ελληνισμό ως μία παγκόσμια κοινότητα με κοινές αξίες, ισχυρές ρίζες και δημιουργικές προοπτικές.
