Ο Άγιος Νεκτάριος, βυθισμένος μέσα στη Χριστιανική Ορθόδοξη Αλήθεια, συνδέει τον ηθικό βίο με τον θρησκευτικό βίο και, βοηθούμενος φραστικά από τους όρους της θύραθεν Φιλοσοφίας, αιτιολογεί θεολογικά τον τρόπο με τον οποίο ο θρησκευτικός βίος αποτελεί την τροφοδότιδα δύναμη του ηθικού βίου, αλλά και την εξαγνιστική-λυτρωτική παρουσία του, δια της αναφοράς στον επί της γης βίο του Θεανθρώπου, Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.
Παιδικά-εφηβικά χρόνια
«Ο Άγιος Νεκτάριος γεννήθηκε το 1846 στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης, όπου η ελληνική παρουσία έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Αποτελούσε προπύργιο της Βασιλεύουσας κατά τα βυζαντινά χρόνια. Κατά την οθωμανική κατοχή η Σηλυβρία διατήρησε το ελληνικό στοιχείο. Μετά την Μικρασιατική καταστροφή, κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών, κάτοικοι της Σηλυβρίας κατέφυγαν στη Μακεδονία, κυρίως στη Θεσσαλονίκη και στην Καβάλα».1
Ο Άγ. Νεκτάριος ήταν το πέμπτο (5ο) παιδί από το έξη (6) παιδιά του Δημοσθένη και της Βασιλικής Κεφαλά. Βαπτίσθηκε με το όνομα Αναστάσιος. Στην κατακτημένη από τους Τούρκους πατρίδα του κυριαρχούσαν το ελληνικό πνεύμα και η ορθόδοξη πίστη.
Ο Αναστάσιος έδειξε από μικρός μεγάλη κλίση στα γράμματα και τις θείες Γραφές. Στα πέντε (5) του χρόνια επαναλάμβανε τον στίχο «διδάξω ανόμους τας οδούς σου» από τον 50ό Ψαλμό. Διαισθανόταν, ίσως, ότι θα γίνει και ο ίδιος ένας φωτισμένος δάσκαλος των ιερών γραμμάτων. Μεγάλη πηγή γνώσεων ήταν γι᾽ αυτόν οι Κυριακάτικες Λειτουργίες.
Όταν τελείωσε το Δημοτικό ένιωσε μεγάλη ανάγκη για ανώτερες σπουδές. Ήταν δεκατεσσάρων (14) ετών, όταν αποφάσισε να αγωνισθεί ο ίδιος για να ζήσει και να σπουδάσει. Ξεκίνησε σχεδόν απένταρος να πάει στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζούσε ο Επίσκοπος Λαμψάκου Αλέξανδρος Τριανταφυλλίδης, συγγενής της μητέρας του και Διευθυντής της Αγιοταφικής Σχολής Φαναρίου, ένα από τα μεγάλα εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Φθάνοντας στο λιμάνι για να πάρει το πλοίο, είδε ότι τα χρήματα που είχε δεν του έφθαναν για το εισιτήριο. Παρακάλεσε τον καπετάνιο να τον πάρει μαζί του. Εκείνος δεν το δέχθηκε και τον άφησε καθισμένο σε ένα παγκάκι να κοιτάει το πλοίο που ετοιμαζόταν να φύγει. Όμως το πλοίο παρέμενε στο λιμάνι, εξαιτίας ενός ανεξήγητου μπλοκαρίσματος των μηχανών του. Η ώρα περνούσε και ο καπετάνιος, βλέποντας τον νεαρό Αναστάσιο να κάθεται στο παγκάκι, του φώναξε να επιβιβαστεί στο πλοίο. Μόλις ο Αναστάσιος ανέβηκε στο πλοίο, οι μηχανές δούλεψαν και το πλοίο ξεκίνησε για τον προορισμό του.
Αυτό ήταν το πρώτο θείο σημάδι στη ζωή του, στην οποία γνώρισε πολλές άδικες κατηγορίες και διώξεις, τις οποίες μπόρεσε να τις ξεπεράσει με τη θεμελιωμένη βαθιά μέσα του πίστη στην Ουράνια Βασιλεία.
Φθάνοντας στην ΚΠολη (1860) η πρώτη του μέριμνα ήταν να βρει εργασία. Βρήκε δουλειά σε ένα καπνοπωλείο, όπου αντιμετώπιζε καθημερινά την ταπείνωση και τον ξυλοδαρμό. Η πίστη στον Χριστό τού έδινε τη δύναμη να υποφέρει αυτήν τη ζωή, όχι από αδυναμία, αλλά από αγάπη προς τον συνάνθρωπο, το αφεντικό του, και προσπάθεια να κάνει πάντα το καλό. Συνήθιζε να γράφει στις χάρτινες σακκούλες των πελατών ρήσεις των Αγίων Πατέρων και των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων. Υλικό, το οποίο αποτέλεσε το περιεχόμενο δύο (2) τόμων το 1895 με τίτλο «Ιερών και Λογίων θησαύρισμα».
Ο Αναστάσιος κυκλοφορούσε με χιλιοφορεμένα ρούχα, ξυπόλυτος, αλλά με ριζωμένη μέσα του την ελπίδα ότι ο Χριστός δεν θα τον εγκατέλειπε. Κάποτε έγραψε μια επιστολή «Προς τον Χριστό στον ουρανό», γράφοντας τα βάσανά του. Αυτή η επιστολή έπεσε στα χέρια ενός ιδιοκτήτη καταστήματος επίπλων, ο οποίος πήρε τον Αναστάσιο υπό την προστασία του. Πέρασαν έξη (6) χρόνια.
Το 1866, μετά από ένα ατυχές ταξίδι στην Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του, ο Αναστάσιος επανήλθε, σε ηλικία 20 ετών, στην ΚΠολη, όπου εργάστηκε με επιτυχία ως επιμελητής στην Αγιοταφική Σχολή Φαναρίου, κοντά στον συγγενή του Αλ. Τριανταφυλλίδη. Συγχρόνως δίδασκε τα παιδιά των μικρών τάξεων, εμπλουτίζοντας συνεχώς τη θεολογική μόρφωσή του, διατηρώντας πάντοτε το όνειρό του να φοιτήσει στη Θεολογική Σχολή.
Ο Αναστάσιος στη Χίο
Το επόμενο βήμα του Αναστασίου (Νεκταρίου) ήταν η Χίος. Βρέθηκε στο Λιθί (μαστιχοχώρι 20 χλμ. από την πόλη της Χίου), όπου εργάστηκε ως δάσκαλος για επτά (7) χρόνια. Έγινε συμπαθής στους κατοίκους κηρύσσοντας τον θείο Λόγο και προβάλλοντας με αγάπη τις χριστιανικές αρετές. Συγχρόνως βοηθούσε τον Ιερέα της Εκκλησίας στα εκκλησιαστικά του καθήκοντα. Επίσης ανέλαβε το κήρυγμα στην Εκκλησία έχοντας τους πιστούς να κρέμονται από τα χείλη του.
Ωστόσο ζούσε ταπεινά, ως μοναχός. Κάθε Κυριακή κατέφευγε στη Σκήτη των Αγίων Πατέρων, ένα μοναστήρι στο Προβάτιο όρος της Χίου, όπου απολάμβανε την ηρεμία των μοναχών και μάθαινε από τον Γέροντα Παχώμιο τις λεπτομέρειες της μοναστικής ζωής, συνδεθείς μαζί του με βαθιά φιλία, που διατηρήθηκε ως τον θάνατο του Γέροντα το 1905, όταν ο Άγιος Νεκτάριος είχε αναλάβει την οργάνωση του μοναστηριού της Αγίας Τριάδος στην Αίγινα.2
Ωστόσο τα σπάνια πνευματικά του χαρίσματα δεν άφησαν τον Άγιο Νεκτάριο να εγκαταλείψει τα εγκόσμια για να ακολουθήσει τη μοναχική ζωή.
Έως το 1873 ο Αναστάσιος εργάστηκε ως παιδαγωγός. Ακολούθως πήγε στη Νέα Μονή Χίου με σκοπό να γίνει μοναχός στις 7/11/1877 (31 ετών) με το όνομα Λάζαρος. Λίγους μήνες αργότερα, Ιανουάριο 1878, χειροτονήθηκε ως διάκονος στον Μητροπολιτικό Ναό των Αγίων Μηνά, Βίκτωρος και Βικεντίου, οπότε από Λάζαρος μετονομάσθηκε σε ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ. Το άριστο ήθος και η κοινωνική δραστηριότητά του τον έκαναν ιδιαίτερα αγαπητό σε μοναχούς και λαϊκούς.
Ο π. Νεκτάριος στην Αλεξάνδρεια,
Μητροπολίτης Πενταπόλεως
Τότε οι βιομήχανοι αδελφοί Χωρέμη αποφάσισαν να χρηματοδοτήσουν τις σπουδές του. Ο Ιωάννης Χωρέμης τον έφερε σε επαφή με τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρόνιο. Ο Νεκτάριος το 1882 ταξίδεψε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου ο Σωφρόνιος, έχοντας διαβάσει ενθουσιώδεις συστατικές επιστολές για τον Νεκτάριο και διακρίνοντας το κοφτερό του πνεύμα, τον έστειλε στην Αθήνα για να σπουδάσει στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, καλύπτοντας ο ίδιος ο Πατριάρχης ένα σημαντικό μέρος των εξόδων του. Ο Νεκτάριος αρίστευσε σε όλα τα μαθήματα της Σχολής και έπειτα από 3 χρόνια επέστρεψε με το πτυχίο του στην Αλεξάνδρεια (1885).
Από εδώ και πέρα η πορεία του ήταν ανοδική, προκαλώντας τον φθόνο ανθρώπων του Πατριαρχείου, οι οποίοι τελικά κατόρθωσαν να αμαυρώσουν το όνομά του, ότι δήθεν υπονόμευε τον Πατριάρχη. Τον Μάρτιο του 1886 χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος και τον Αύγουστο του ιδίου έτους ανήλθε στο αξίωμα του Αρχιμανδρίτη. Εργάσθηκε ως Γραμματέας του Πατριαρχείου και σε ηλικία 43 ετών, Ιανουάριο του 1889 χειροτονήθηκε Επίσκοπος Πενταπόλεως της Λιβύης, στη θέση του αποθανόντος π. Νείλου.
Με ταπείνωση ο Άγιος Νεκτάριος έλεγε προς τον Χριστό: «Κύριε, γιατί με ανύψωσες σε τόσο μεγάλο αξίωμα; Εγώ Σου ζήτησα να γίνω μόνο Θεολόγος! Ένας απλός εργάτης του θείου Λόγου Σου και Συ, Κύριε, με δοκιμάζεις με τόσα πράγματα! Υποτάσσομαι, Κύριε, στο θέλημά Σου… Αξίωσέ με να ζήσω σύμφωνα προς τους λόγους του μακαριστού Παύλου: “Ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί ο Χριστός”».
Το ποιμαντικό έργο του Αγ. Νεκταρίου ήταν υψηλό και η φήμη του είχε εξαπλωθεί στους κατοίκους της Αιγύπτου. Λατρευόταν από το ποίμνιό του δημιουργώντας συναισθήματα φθόνου στους υπόλοιπους κληρικούς, οι οποίοι εποφθαλμιούσαν στη διαδοχή του υπερήλικα Πατριάρχη Σωφρονίου, χωρίς όμως να επιδεικνύουν ανάλογα με τον Άγ. Νεκτάριο έργα, ο οποίος προσπαθούσε, παράλληλα με τα καθήκοντά του, να ανεβαίνει το γνωστικό επίπεδο και των άλλων.
Δεν αποζητούσε φήμη κατέχοντας το μεγάλο αξίωμά του. Αυτό που τον έκανε να ξεχωρίζει ήταν οι αρετές του. Είχε συνεχή χριστιανική δράση δια του κηρύγματος και της νουθεσίας των πιστών. Ανέλαβε ακόμα και τη συντήρηση και ευπρεπή παρουσίαση των ναών. Όμως, ζηλόφθονοι εχθροί του κατόρθωσαν, μέσα σε λίγο χρόνο και μετά από διάφορες διαδικασίες, να πείσουν τον Πατριάρχη Σωφρόνιο ότι ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως στόχευε στον Πατριαρχικό θρόνο. Έτσι στις 11 Ιουλίου του 1890 εκδόθηκε από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας “απολυτήριο”, με το οποίο υποχρέωναν τον Άγιο να εγκαταλείψει την Αίγυπτο.
Ο Άγιος Νεκτάριος στην Αθήνα
Τον Οκτώβριο του 1890 ο Άγ. Νεκτάριος έφθασε στην Αθήνα, χωρίς να επιτρέψει να τον κυριεύσουν πικρά συναισθήματα, γεμάτος αγάπη και συγχώρηση.
Ωστόσο βρέθηκε σε δεινή οικονομική κατάσταση. Δεν μπορούσε να εξασφαλίσει ούτε τα βασικά καθημερινά αγαθά. Το αίτημά του για διακονία σε οποιαδήποτε επαρχία εμποδιζόταν από την ιθαγένεια του γεννημένου στην τουρκοκρατούμενη Σηλυβρία. Άλλωστε είχαν φθάσει στα αυτιά των Ελλήνων οι φήμες για την δήθεν απρεπή συμπεριφορά του στην Αίγυπτο.
Τον Φεβρουάριο του 1891 διορίστηκε ως ιεροκήρυκας στον νομό Ευβοίας. Ο λαός της Χαλκίδας ήταν αρνητικά διακείμενος και επιφυλακτικός για το ήθος του. Τότε ο Άγιος έγραψε ένα υπέροχο γράμμα προς τον Πατριάρχη Σωφρόνιο, τονίζοντας τις απορίες του, ως προς την κακοφημία του, και ζητώντας να του σταλούν γραπτές αποδείξεις. Μεταξύ πολλών άλλων έγραψε:
«Ποίον Εκκλησιαστικόν Δικαστήριον με κατεδίκασε; Πού ευρίσκονται τα Πρακτικά; Πού οι κατήγοροί μου; Πού οι μάρτυρες; Πού οι αποδείξεις δια το απ᾽ εμού κακόν προς Υμάς; Οποία η πονηρία μου και η κακία μου, ώστε να δολοφονηθώ; Επικαλούμαι ως μάρτυρα τον Θεόν ότι μόνον το αγαθόν εμελέτησα και έπραξα καθ᾽ όλην την ζωήν μου. Φρονώ ότι των αγαθών μου προθέσεων πείραν έλαβε, και τρανάς ενδείξεις η Υμετέρα θεία Παναγιότης. Ο Θεός έστω μάρτυρας και κριτής».
Είναι η πρώτη και η τελευταία φορά που ο Άγιος Νεκτάριος αναφέρεται στον εαυτόν του.
Όπως φαίνεται από τη μεταγενέστερη αλληλογραφία μεταξύ του Πατριάρχη Σωφρονίου και του Αγίου Νεκταρίου η μεταξύ τους σχέση αποκαταστάθηκε. Άλλωστε, όπως θα δούμε, όταν πέθανε ο Σωφρόνιος προτάθηκε ο Άγ. Νεκτάριος ως Πατριάρχης Αλεξανδρείας.
Σύμφωνα με τοπικές εφημερίδες της Χαλκίδας, της εποχής εκείνης, ο Άγιος, με την πάροδο του χρόνου, κέρδισε την εμπιστοσύνη και την αγάπη του λαού της Εύβοιας. Τα κηρύγματά του εξαπλώθηκαν στην Εύβοια, όπου οι κάτοικοι τον θεώρησαν ως πνευματικό τους πατέρα.
Μετά την Εύβοια, παρά την άρνηση των κατοίκων της, ο Άγ. Νεκτάριος μετατέθηκε στη Λακωνία (1893). Στη συνέχεια έφυγε για έξη (6) μήνες στο νομό Φθιώτιδας-Φωκίδας, όπου οι Επισκοπές εχήρευαν από το 1877. Όπου κι αν πήγε συνέχισε με ζήλο το πνευματικό του έργο, φροντίζοντας φιλοτίμως για την ανύψωση του αυθεντικού χριστιανικού φρονήματος των κατοίκων.
Στο πέρασμά του ο Άγιος Νεκτάριος έκτιζε τα αρραγή θεμέλια της Ορθόδοξης Χριστιανικής Πίστεως δια του κηρύγματός του, της συμπεριφοράς του και του ήθους του.
(Συνεχίζεται)
Υποσημειώσεις
- Τα χαρακτηριστικά στοιχεία του βίου του Αγίου Νεκταρίου έχουμε δανειστεί από το πρόσφατα γραμμένο και επιμελημένο βιβλίο της κας Θεανούς-Δήμητρας Μανδέλα με τίτλο «Άγιος Νεκτάριος, τα θαύματα και οι θεραπείες· βιογραφία, διδαχές, εκκλησίες», εκδ. Καλοκάθη, Αθήνα 2020.
- Αναφορικά με τις στενές σχέσεις φιλίας μεταξύ του Γέροντα Παχωμίου και του Αγ. Νεκταρίου βλ. Βαρβάρας Γιαννακοπούλου, «Ανέκδοτοι Επιστολαί Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως προς τον Γέροντα Παχώμιον», Αθήναι 1992.
Επίσης σημειώνουμε ότι το 2023 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυίας Στρογγύλης Κλεόπας έβγαλε στο φως δύο (2) τόμους, Α´ & Β´, με «Ανέκδοτες επιστολές του Αγίου Νεκταρίου».
Του πολυγραφότατου Αγ. Νεκταρίου υπάρχουν ακόμα ανέκδοτα κείμενα.
(δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Κιβωτός της Ορθοδοξίας”, αρ. φυλ 519, την 8η Οκτωβρίου 2026)
